Υποθυρεοειδισμός και Χασιμότο

Γιατί χρειάζεστε έναν ειδικό ενδοκρινολόγο για τον υποθυρεοειδισμό σας;

Ο υποθυρεοειδισμός και Χασιμότο είναι πολύ συχνή πάθηση, από την οποία πάσχει το 8% του πληθυσμού. Είναι αλήθεια ότι συνήθως είναι εύκολα θεραπεύσιμη πάθηση με αντικατάσταση της θυρορμόνης, και τις πιο πολλές φορές ένας γενικός ιατρός μπορεί να αναλάβει τη θεραπεία αποτελεσματικά. Όμως, δεν υπάρχει «one size fits all» στην ιατρική. Ο/η ιατρός σας μπορεί να σας πει ότι «απλά έχετε υποθυρεοειδισμό» και «πάρε αυτό το χάπι και θα είσαι μια χαρά», και μερικές φορές αυτό όντως να ισχύει. Αλλά τι συμβαίνει όταν παίρνετε το χάπι αυτό και δεν είστε μια χαρά;

Παρακάτω μπορείτε να δείτε μερικούς λόγους που μπορεί να μην αισθάνεστε καλά, ή και να αισθάνεστε χειρότερα με τη θυροξίνη σας:

Η δόση σας μπορεί να μην είναι η σωστή

Αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο όταν οι εξετάσεις σας είναι εκτός των φυσιολογικών ορίων. Όμως, ακόμα και εάν οι εξετάσεις φαίνονται φυσιολογικές, τα φυσιολογικά όρια των εργαστηρίων δε λαμβάνουν υπόψη την ηλικία σας και κάποιες ειδικές ομάδες ασθενών που έχουν διαφορετικά φυσιολογικά όρια από το γενικό πληθυσμό. Για παράδειγμα, χρησιμοποιούμε διαφορετικά φυσιολογικά όρια για εγκύους, γυναίκες με υπογονιμότητα, πολύ νέους ασθενείς, γηραιότερους ασθενείς, ασθενείς με καρδιαγγειακές παθήσεις ή/και οστεοπόρωση, ασθενείς με καρκίνο του θυρεοειδούς, ασθενείς με κεντρικό υποθυρεοειδισμό, κλπ.

Μπορεί η διάγνωση του υποθυρεοειδισμού να είναι εσφαλμένη

Σύμφωνα με την ιατρική μας εμπειρία και τη διεθνή βιβλιογραφία, 3 στους 10 ασθενείς παίρνουν θυροξίνη χωρίς να τη χρειάζονται. Ένα σύνηθες σενάριο είναι ο/η ασθενής να είχε προσωρινή θυρεοειδίτιδα (μετά τον τοκετό, ανώδυνη, υποξεία, κλπ), η οποία προκάλεσε παροδικό υποθυρεοειδισμό που αυτοϊάθηκε, αλλά να έλαβε εσφαλμένη διάγνωση μόνιμου υποθυρεοειδισμού, και να παρέμεινε σε θεραπεία με θυρορμόνη για όλη την υπόλοιπη ζωή του/της χωρίς να τη χρειάζεται. Σε αυτές τις περιπτώσεις, πολλές φορές οι εξετάσεις είναι «φυσιολογικές» παρόλο που οι ασθενείς παίρνουν θυρορμόνη χωρίς να τη χρειάζονται. Οι ασθενείς αυτοί τείνουν να έχουν ανεξήγητα συμπτώματα, το οποία κάποιες φορές σταματούν ή τουλάχιστον βελτιώνονται μετά το σταδιακό σταμάτημα της θυροξίνης. Επίσης, έχουν αυξημένο κίνδυνο για οστεοπόρωση, καρδιακή νόσο, και πρώιμο θάνατο, λόγω της θυροξίνης. Χάρη στη μεγάλη εμπειρία του με ασθενείς με υποθυρεοειδισμό και με τον υπέρηχο θυρεοειδούς, ο κ. Σέγκος μπορεί να κάνει μία αξιολόγηση στο γραφείο του, και να σας πει από την πρώτη επίσκεψη εάν μπορείτε να δοκιμάσετε να διακόψετε τη θυρορμόνη, χρησιμοποιώντας το συνδυασμό του υπερήχου με το ιστορικό και τις εργαστηριακές εξετάσεις σας. Εάν όλα δείχνουν ότι δε χρειάζεστε θυρορμόνη, μπορεί σταδιακά να σας σταματήσει το φάρμακο στο 90% των περιπτώσεων. Για το 10% των ασθενών πού όντως έχουν υποθυρεοειδισμό από σπάνια αίτια που δεν φαίνονται στον υπέρηχο ή στις εξετάσεις αίματος, χάρη σε αυτή τη διαγνωστική προσέγγιση, μπορούμε να διαγνώσουμε σπάνιες παθήσεις (όπως κεντρικό υποθυρεοειδισμό από παθήσεις της υπόφυσης, ή αντίσταση στην TSH), οι οποίες αλλιώς θα είχαν μείνει αδιάγνωστες για πολλά χρόνια.

Η αντικατάσταση της τετραϊωδοθυρονίνης (Τ4) με λεβοθυροξίνη μπορεί να μην είναι επαρκής για εσάς, και μπορεί να χρειαστείτε την προσθήκη τριιωδοθυρονίνης (Τ3) στη θεραπεία σας (λιοθυρονίνη)

Είναι αλήθεια ότι η συντριπτική πλειοψηφία των ασθενών έχουν αληθή υποθυρεοειδισμό και τα πάνε πολύ καλά με μονοθεραπεία με λεβοθυροξίνη (θυροξίνη). Όμως, 5-10% των ασθενών δεν τα πάνε τόσο καλά με αυτό το θεραπευτικό σχήμα. Για να κατανοήσουμε τους λόγους για αυτό, πρέπει να καταλάβουμε πώς λειτουργούν οι θυρεοειδικές ορμόνες. Οι κύριες θυρεοειδικές ορμόνες στον οργανισμό μας είναι η Τ4 (τετραϊωδοθυρονίνη) και η Τ3 (τριιωδοθυρονίνη). Η Τ3 είναι πολύ πιο δραστική από την Τ4. Ο ανθρώπινος θυρεοειδής αδένας παράγει Τ4 και Τ3 σε αναλογία περίπου 14 προς 1. Ύστερα, η Τ4 που κυκλοφορεί στο αίμα μετατρέπεται σε Τ3 σε κάθε ιστό αναλόγως των αναγκών του κάθε ιστού, από ειδικά ένζυμα που ονομάζονται αποϊωδινάσες. Υπάρχουν μερικές διαφορετικές αποϊωδινάσες, και κάθε μία από αυτές βρίσκεται σε συγκεκριμένες ομάδες ιστών. Όταν μία ή περισσότερες από αυτές τις αποϊωδινάσες δυσλειτουργούν λόγω γενετικών μεταλλάξεων στα γονίδια που είναι υπεύθυνα για την παραγωγή τους, τότε πολλοί ιστοί ή/και όργανα δεν μπορούν να μετατρέψουν την Τ4 σε Τ3, και βασίζονται στη μικρή ποσότητα της Τ3 που παράγεται από το θυρεοειδή. Είναι γνωστό ότι 5-10% του πληθυσμού έχει δυσλειτουργικές αποϊωδινάσες. Οπότε, όταν υπάρχει υποθυρεοειδισμός λόγω υπολειτουργίας (π.χ. θυρεοειδίτιδα Hashimoto) ή έλλειψης (π.χ. μετά από θυρεοειδεκτομή) του θυρεοειδούς, και υποκαθιστούμε μόνο με λεβοθυροξίνη (Τ4), αυτό το 5-10% των ασθενών δεν αισθάνονται καλά γιατί δεν μπορούν να τη μετατρέψουν σε Τ3!

Δυστυχώς, δεν υπάρχει διαθέσιμη εργαστηριακή εξέταση (εκτός από ερευνητικά εργαστήρια) που να μπορεί να εκτιμήσει εάν οι αποϊωδινάσες σας λειτουργούν καλά ή όχι. Εξαιτίας αυτού, η Αμερικάνικη αλλά και η Ευρωπαϊκή Εταιρία Θυρεοειδούς προτείνουν να λάβουμε υπόψη τη συνδυασμένη θεραπεία με Τ4 (λεβοθυροξίνη) και Τ3 (λιοθυρονίνη), σε ασθενείς που δεν αισθάνονται καλά με τη μονοθεραπεία με Τ4, για να δούμε εάν οι ασθενείς αυτοί αισθανθούν καλύτερα. Εάν αισθανθούν καλύτερα, τότε συνεχίζουμε το συνδυασμό, αλλά αν δεν αισθανθούν καλύτερα, τότε επαναφέρουμε τη μονοθεραπεία με λεβοθυροξίνη.

Όμως, είναι ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ η θεραπεία να γίνει από ειδικό θυρεοειδολόγο με εμπειρία στη χρήση της συνδυαστικής θεραπείας. Μπορεί να είναι επικίνδυνο εάν λάβετε θεραπεία από ιατρό που δεν έχει εμπειρία στη χρήση της Τ3. Καθώς η Τ3 είναι πολύ πιο δραστική από την Τ4, μπορεί να προκαλέσει σημαντικές παρενέργειες εάν ληφθεί σε υψηλές δόσεις, ακόμα και αν η TSH δείχνει φυσιολογική. Μπορεί να υπάρχει αυξημένος κίνδυνος καρδιακής νόσου ή ακόμα και αυξημένη θνητότητα. Είναι πολύ σημαντικό να χρησιμοποιούμε την Τ4 και την Τ3 σε μία ανθρώπινη αναλογία (14:1) Τέλος, μη λαμβάνετε την Τ3 στην εγκυμοσύνη, καθώς δεν φτάνει στο κεντρικό νευρικό σύστημα του εμβρύου, και το έμβρυο μπορεί να έχει έλλειψη θυρεοειδικών ορμονών και καθυστερημένη εγκεφαλική ανάπτυξη.

Μπορεί να έχετε μία αδιάγνωστη συνυπάρχουσα ασθένεια σχετιζόμενη με τον υποθυρεοειδισμό

Υπάρχουν πολλές νόσοι που είναι γενικά σπάνιες, αλλά είναι πιο συχνές όταν ο/η ασθενής πάσχει από υποθυρεοειδισμό.

Όταν υπάρχει υποθυρεοειδισμός εξαιτίας θυρεοειδίτιδας Hashimoto, μπορεί να υπάρχουν επιπρόσθετες αδιάγνωστες αυτοάνοσες νόσοι, όπως η νόσος Addison (πρωτοπαθής επινεφριδιακή ανεπάρκεια), κοιλιοκάκη, κ.ά. Αυτές οι νόσοι μπορούν να έχουν συμπτώματα που να είναι παρόμοια με τα συμπτώματα του υποθυρεοειδισμού, και να μείνουν αδιάγνωστες για πολύ καιρό.

Όταν υπάρχει κεντρικός υποθυρεοειδισμός λόγω νόσου της υπόφυσης, μπορεί να υπάρχει όγκος στην υπόφυση ή άλλα υποφυσιακή νόσος η οποία να προκαλεί επιπρόσθετες ανεπάρκειες υποφυσιακών ορμονών (π.χ. δευτεροπαθής επινεφριδιακή ανεπάρκεια, υπογοναδισμός, ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης, κλπ.) ή υπερβολική παραγωγή ορμονών (π.χ. μεγαλακρία – υπερπαραγωγή αυξητικής ορμόνης, νόσος Cushing – υπερπαραγωγή κορτιζόλης, προλακτίνωμα, κλπ.), ή διαταραχές που δεν είναι ορμονικές (π.χ. σαρκοείδωση, ιστιοκυττάρωση από κύτταρα Langerhans, κλπ.).

Είναι πολύ σημαντικό εσείς και ο/η ενδοκρινολόγος σας να τα έχετε αυτά υπόψη, και να κάνετε διαγνωστικό έλεγχο για αυτές τις παθήσεις εάν υπάρχει κλινική υποψία.

Μπορεί να έχετε μία πάθηση μη θυρεοειδική, η οποία έχει παρόμοια συμπτώματα με αυτά του υποθυρεοειδισμού

Όταν υπερεπικεντρωνόμαστε στο θυρεοειδή για να εξηγήσουμε τα συμπτώματά σας, ορισμένες φορές μπορεί να μας ξεφύγουν ασθένειες που δε σχετίζονται με ορμόνες, αλλά προκαλούν παρόμοια συμπτώματα. Αυτές περιλαμβάνουν την υπνική άπνοια, την αναιμία, τη χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, τις ηπατοπάθειες, και άλλες νόσους, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν σημαντική ζημιά στον οργανισμό και στην υγεία αν μείνουν αδιάγνωστες και δεν αντιμετωπιστούν.

Τέλος, λίγα λόγια για τη θυρεοειδίτιδα Hashimoto

Υπάρχουν πάρα πολλά άρθρα online για τη Hashimoto. Πολλά από αυτά είναι χρήσιμα και εκπαιδευτικά, αλλά υπάρχουν επίσης πολύ περισσότερα άρθρα που περιέχουν προσωπικές απόψεις χωρίς επιστημονική βάση, τα οποία προτείνουν πράγματα που αν τα ακολουθήσουν οι ασθενείς, στην καλύτερη περίπτωση δεν τους βοηθούν, και στη χειρότερη περίπτωση τους προκαλούν βλάβη στην υγεία τους. Οπότε, είναι σημαντική να κατανοήσουμε τι είναι η Hashimoto, και πώς την αντιμετωπίζουμε.

Η θυρεοειδίτιδα Hashimoto είναι μία αυτοάνοση ασθένεια, το οποίο σημαίνει ότι προκαλείται από το ανοσοποιητικό σύστημα του/της ασθενούς. Επειδή ο θυρεοειδής παράγει μερικές από τις μεγαλύτερες σε μοριακό βάρος πρωτεΐνες του ανθρώπινου οργανισμού, είναι πολύ εύκολο για το ανοσοποιητικό σύστημα «να μπερδευτεί», και να νομίζει ότι κάποια μικρά κομμάτια αυτών των πρωτεϊνών είναι στην πραγματικότητα πρωτεΐνες που είχε προηγουμένως εντοπίσει σε ιούς. Το αποτέλεσμα αυτού είναι ότι το ανοσοποιητικό σύστημα ύστερα επιτίθεται σε ολόκληρο το θυρεοειδή αδένα, γιατί νομίζει ότι ο ίδιος ο θυρεοειδής είναι ιός. Καθώς ο θυρεοειδής μένει στο σώμα μας για όλη μας τη ζωή (εκτός κι αν αφαιρεθεί χειρουργικά για κάποιο λόγο), η επίθεση από το ανοσοποιητικό συνεχίζει να συμβαίνει καθ’όλη τη διάρκεια της ζωής του/της ασθενούς. Αυτό μπορεί να συμβεί στον οποιονδήποτε, αλλά πιο συχνά συμβαίνει σε νεαρές γυναίκες, γιατί αυτός ο πληθυσμός έχει το πιο ισχυρό ανοσοποιητικό σύστημα.

Αυτή η χρόνια θυρεοειδική φλεγμονή (Hashimoto) εν τέλει οδηγεί στον υποθυρεοειδισμό, γιατί η μακροχρόνια ζημιά στο θυρεοειδή σιγά σιγά τον καταστρέφει και τον αποτρέπει από το να λειτουργεί φυσιολογικά. Είναι πολύ σημαντικό να σημειώσουμε ότι ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να πάρει μήνες για να εμφανισθεί, αλλά μπορεί να πάρει και δεκαετίες! Οπότε, ο/η ασθενής μπορεί να έχει θυρεοειδίτιδα Hashimoto για πολλά χρόνια, και να έχει φυσιολογικές εξετάσεις της θυρεοειδικής λειτουργίας, οπότε να μη χρειάζεται να λάβει θυρορμόνη.

Όταν υπάρχουν συμπτώματα σχετιζόμενα με τη Hashimoto, αυτά τα συμπτώματα προκαλούνται από τον υποθυρεοειδισμό, και ΟΧΙ από τη Hashimoto αυτή καθεαυτή, καθώς η Hashimoto επηρεάζει μόνο το θυρεοειδή. Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι αυτή η επίθεση από το ανοσοποιητικό στο θυρεοειδή δεν προκαλεί βλάβες σε άλλους ιστούς του σώματος. Έτσι, εάν έχετε θυρεοειδίτιδα Hashimoto με μη ειδικά συμπτώματα, και η θυρεοειδική λειτουργία είναι φυσιολογική στις εξετάσεις αίματος (αφού προσαρμόσουμε τα φυσιολογικά όρια σωστά, όπως περιγράφεται παραπάνω), τότε τα συμπτώματα ΔΕΝ είναι εξαιτίας της Hashimoto, και πρέπει να αναζητήσετε άλλα αίτια για τα συμπτώματά σας. Πάνω σε αυτό, πρέπει επίσης να αναφέρουμε ότι υπάρχουν κάποιες επιστημονικές δημοσιεύσεις που ισχυρίζονται ότι η Hashimoto μπορεί να προκαλεί συμπτώματα, αλλά δεν υπάρχουν πειστικά δεδομένα ως προς αυτό προς το παρόν.

Δεν υπάρχει κάποια καθιερωμένη ασφαλής θεραπεία για τη Hashimoto. Οι θεραπείες που δουλεύουν στην ρύθμιση της ανοσοαντίδρασης και στον έλεγχο της Hashimoto είναι πολύ ακριβές και έχουν πολλές παρενέργειες, οπότε δεν τις λαμβάνουμε υπόψη γιατί οι κίνδυνοι ξεπερνούν κατά πολύ τα πιθανά οφέλη. Είναι πολύ σημαντικό να αναφέρουμε ότι υπάρχει υπερπληθώρα διαδικτυακού υλικού με ισχυρισμούς ότι ειδικές δίαιτες και συμπληρώματα διατροφής μπορούν να θεραπεύσουν ή να ιάσουν τη Hashimoto και τον υποθυρεοειδισμό, και να μειώσουν τη θυρεοειδική φλεγμονή, αλλά δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να υποστηρίζουν αυτούς τους ισχυρισμούς, και δεν προτείνουμε καμία από αυτές τις προσεγγίσεις. Οπότε, δίνουμε θεραπεία μόνο για τον υποθυρεοειδισμό, ο οποίος είναι εκδήλωση της Hashimoto, και δε δίνουμε θεραπεία για την ίδια τη Hashimoto. Εάν ο υποθυρεοειδισμός δεν έχει εκδηλωθεί ακόμα, τότε παρακολουθούμε τη θυρεοειδική λειτουργία, και ξεκινούμε θυρορμόνη μόνο όταν επιβεβαιωθεί ο υποθυρεοειδισμός.

Ειδικοί πληθυσμοί: Η προσέγγισή μας στη Hashimoto είναι διαφορετική στις εγκύους, και στις γυναίκες με υπογονιμότητα. Μία δοκιμή θεραπείας με θυροξίνη προτείνεται κάποιες φορές σε ειδικά επίλεγμένες περιπτώσεις, ακόμα και αν οι εξετάσεις αίματος δείχνουν φυσιολογική θυρεοειδική λειτουργία, καθώς υπάρχουν ορισμένες επιστημονικές δημοσιεύσεις που δείχνουν ότι ίσως υπάρχει κάποιο όφελος από τη λήψη χαμηλής δόσης θυροξίνης, όσον αφορά τη βελτίωση της γονιμότητας και τη μείωση της πιθανότητας αποβολής, χωρίς σημαντική πιθανότητα βλάβης (εάν η δόση είναι χαμηλή).